Tekst powstał w ramach współpracy płatnej z Teatrem Dramatycznym im. Gustawa Holoubka w Warszawie, w którym 4 grudnia 2026 roku odbędzie się premiera spektaklu „Nina. Wieczna królowa” w reżyserii Wojciecha Farugi i Julii Holewińskiej.
Magdalena Kicińska: Nina Andrycz: „pierwsza dama polskiego teatru”, żona „wiecznego” premiera Józefa Cyrankiewicza, obsadzana w rolach władczyń „wieczna królowa” i kobieta-anegdota. Dlaczego właśnie ona i dlaczego decydujecie się na ten spektakl w 2026 roku?
Wojciech Faruga: Ten temat chodził za nami od dłuższego czasu. W naszej wspólnej pracy z Julią naturalną przestrzenią opowieści stał się XX wiek. Nina Andrycz, która żyła ponad 100 lat, jest idealną przewodniczką po tym stuleciu – za jej życia przetoczyły się dwie wojny światowe i najważniejsze przekształcenia ustrojowe w Polsce, w tym transformacja.
Urodziła się w 1912 w białoruskim Brześciu Litewskim, zmarła w 2014 roku w Warszawie.
Wojciech Faruga: Poza tym jako artystka teatru jest nam bliska, a jednocześnie pozostaje postacią nieopowiedzianą i skrajnie ambiwalentną. Dotąd pracowaliśmy na bardzo konkretnych wydarzeniach: zrobiliśmy spektakl o Katyniu, o egzekucji małżeństwa Ceaușescu czy Anioły w Warszawie o epidemii AIDS. Wciąż wiele tematów około transformacyjnych nie jest opowiedzianych. Tutaj szukaliśmy szerokiej panoramy, możliwości opowiedzenia nie o jednej dekadzie, ale o całej epoce, do czego postać Andrycz jest świetnym pretekstem.
To ciekawe, jak duże emocje wciąż ona budzi. Pod zapowiedzią spektaklu na Facebooku od razu pojawiły się komentarze o jej mężu, zarzuty o manieryczną grę aktorską i pytania, czy naprawdę nie było lepszych aktorek, którymi teatr powinien się dziś zajmować.
Julia Holewińska: Nas nie interesuje wartościowanie, czy była lepszą, czy gorszą aktorką – w dramacie zderzamy różne style gry, przyglądamy się im, ale ich nie oceniamy, bo nie o tym jest ten spektakl. A dlaczego zajmujemy się Andrycz w 2026 roku, kilkanaście lat po jej śmierci? Między innymi dlatego, że żyjemy w newralgicznym momencie, w którym na nowo budzą się neofaszyzmy i totalitaryzmy, a uwikłanie sztuki w politykę staje się równie aktualne, wręcz jaskrawe, jak przed laty.
Nina Andrycz nigdy nie była postacią neutralną, a w czasach PRL miała realny wpływ na rzeczywistość. Jej osoba pozwala więc przyjrzeć się dylematom i zależnościom, które wiążą się z życiem na styku dwóch światów – sztuki i polityki. Ale obok polityki dotykamy też innych ważnych tematów, które również są aktualne. To zainteresowanie ezoteryką, kreowanie opowieści o sobie czy same mechanizmy działania teatru, sfery zawodowego funkcjonowania – która jest też naszą strefą i również dzisiaj podlega różnym procesom zmian, szukania nowych rozwiązań, ale także radzenia sobie z presją władzy. Po wszystkim, co działo się w Teatrze Dramatycznym w Warszawie w minionych latach, spektakl o teatrze jest nam po prostu bardzo potrzebny.


Prowadzicie Teatr Dramatyczny od dwóch lat. Przejmowaliście scenę po ogromnym kryzysie, w którego efekcie doszło do odwołania ze stanowiska dyrektorki Moniki Strzępki. Formalnie sprawę zakończyła ugoda sądowa między nią a instytucją. A jak wyglądało rozsupłanie tej sytuacji od środka? W jakim punkcie jest teatr niedługo po rozpoczęciu sezonu 2026/2027?
Wojciech Faruga: To pierwszy moment, w którym czujemy, że prowadzimy po prostu Teatr Dramatyczny, a nie instytucję leczącą się z kryzysu. Bardzo długo ta przeszłość wielu osobom tutaj ciążyła, a teatr jakby sam wzbraniał się przed wyleczeniem. Dziś zespół wrócił do pracy twórczej, rozmawiamy o przyszłych premierach i mam poczucie, że ten trudny rozdział zamknęliśmy.
Julia Holewińska: Trzeba też powiedzieć, że kryzys nie dotyczył wyłącznie poprzedniej dyrekcji ani zarządzającego teatrem Kolektywu, a był wynikiem narastających i nierozwiązanych problemów, niezałatwionych spraw, które sięgały wielu wcześniejszych lat. Było dla nas bardzo ważne, żeby spojrzeć na dziedzictwo tego miejsca uczciwie, bez przyjmowania tezy, że przed nami była tylko pożoga – że trzeba wszystko zostawić za sobą i zacząć od nowa. Bo to nie jest prawda o tej sytuacji. Między innymi dlatego w repertuarze zachowaliśmy tytuły z czasów Moniki Strzępki i Tadeusza Słobodzianka oraz szanujemy i dostrzegamy dorobek Pawła Miśkiewicza i Piotra Cieślaka.
To pierwszy moment, w którym czujemy, że prowadzimy po prostu Teatr Dramatyczny, a nie instytucję leczącą się z kryzysu. Bardzo długo ta przeszłość wielu osobom tutaj ciążyła, a teatr jakby sam wzbraniał się przed wyleczeniem. Dziś zespół wrócił do pracy twórczej, rozmawiamy o przyszłych premierach i mam poczucie, że ten trudny rozdział zamknęliśmy.
Wojciech Faruga: Pamięć tego miejsca jest kluczowa. Uzupełniliśmy galerię dyrektorów w gabinecie – obok Tadeusza Słobodzianka i Moniki Strzępki powiesiliśmy portret Anny Sapiego. Była ona dyrektorką naczelną razem z Piotrem Cieślakiem jako dyrektorem artystycznym, ale w galerii dyrektorskiej wisiał dotąd wyłącznie jego portret. Przywróciliśmy więc należne jej miejsce. Bo dla nas teatr to instytucja, którą należy traktować jak skałę osadową – każdy kolejny zespół dokłada swoją warstwę do tego, co było przed nim, tworząc też podłoże dla tego, co przyjdzie po nim. Dlatego nikogo nie wolno wymazywać. A w miarę możliwości warto też przypominać o tych, o których pamięć gdzieś się zatarła. To dlatego w zeszłym sezonie we foyer, obok tablicy Gustawa Holoubka, odsłoniliśmy tablicę Haliny Mikołajskiej. Ona wspaniale łączyła teatr z zaangażowaniem politycznym.
Co przenosi nas z powrotem do Niny Andrycz, której uwikłanie polityczne miało zgoła inny charakter. Czy tekst spektaklu to wiwisekcja jej biografii – Andrycz non-fiction, by użyć analogii do głośnej przed laty książki Artura Domosławskiego o Ryszardzie Kapuścińskim?
Wojciech Faruga: Zdecydowanie nie. To sceniczna fantazja, fakty mieszamy z fikcją. Sama Nina mówi w sztuce, że prawda jest nudna i jeśli ktoś chce opowiadać jej biografię, powinien robić to nie prawdziwie, a atrakcyjnie. Nasz tekst operuje groteską, wykrzywieniem i świadomym przegięciem, stawiając zdecydowany opór wobec tworzenia historii heroicznej i romantyzowania przeszłości. Nina jest bohaterką nieskończonej liczby anegdot, na czele z tą o futrze z norek otrzymanym od Stalina. Kiedy zaczęliśmy mówić, że myślimy o spektaklu na jej temat, tego rodzaju opowieści zaczęły nas wręcz zalewać. Każdy miał swoją, zazwyczaj wesołą, historię o Andrycz, niezależnie od tego, czy znał ją osobiście, czy nie – jakiś bon mot, nie zawsze oparty na prawdziwej historii, ale barwny i sugestywny. Już sam ten fakt był dla nas ciekawy, co jest pod tą opowieścią o kobiecie-anegdocie.
Julia Holewińska: Zależało nam też na odpatetyzowaniu i odmitologizowaniu władzy: Józefa Stalina, Józefa Cyrankiewicza czy Władysława Gomułki. Pokazujemy ich miałkość, durnowatość i śmieszność – to, jak w istocie nudnymi, okropnymi, małymi byli ludźmi. Dlatego sięgamy po groteskę, która tak mocno rozkwitła w XX wieku właśnie jako artystyczna odpowiedź na zło i absurd świata. Groteska jest reakcją na to, że nie znajdujemy artystycznej ani realnej odpowiedzi na to, co się wokół nas wydarza. Dlatego nie upiększamy historii, nie tworzymy atrakcyjnych bohaterów – raczej łączymy piękno z brzydotą, tragizm z komizmem, realizm z sytuacjami fantastycznymi, a wreszcie sacrum z profanum. Śmiech i „umniejszenie” wydaje nam się dziś lepszą strategią niż stawianie/obalanie pomników czy pisanie podniosłych hymnów.
Nina Andrycz nigdy nie była postacią neutralną, a w czasach PRL miała realny wpływ na rzeczywistość. Jej osoba pozwala więc przyjrzeć się dylematom i zależnościom, które wiążą się z życiem na styku dwóch światów – sztuki i polityki.
Wojciech Faruga: Nie chcemy estetyzować ani romantyzować zła. Natomiast wydaje mi się, że dziś pojawiła się przestrzeń na jego obśmianie. Po wybuchu pełnoskalowej wojny Rosji z Ukrainą w pierwszym odruchu dominowały uczucia wzniosłe aż po patos, jednak dziś mam wrażenie, że przesunęliśmy się aż poza granice ontologicznego absurdu. Obserwujemy powtarzalność mechanizmów: konflikt w Ukrainie trwa i nie widać szans na pokój w najbliższym czasie. Tak, jak kiedyś zaatakowano Irak pod pretekstem przygotowywania przez niego broni masowego rażenia, tak dzisiaj USA atakuje Iran, a wspiera je w tym państwo Izrael, którego korzenie sięgają dziedzictwa Zagłady, dokonujące obecnie czystki etnicznej w Strefie Gazy. Jak to wszystko pomieścić? Chyba już się nie da. Dlatego sięgamy po komedię i to dość niepoprawną, bo tylko śmiech i groteska przechodzą dziś przez nasz układ odpornościowy.
Tylko czy odrzucenie prawdy na rzecz groteski nie jest niebezpieczną ucieczką, zwłaszcza w epoce dezinformacji i sztucznej inteligencji, która halucynuje? Skoro rezygnujemy z prawdy, bo nie mamy zasobów, by ją pomieścić, to czy nie robimy jeszcze więcej miejsca dla kłamstwa i manipulacji?
Wojciech Faruga: Francuski filozof Guy Debord już w 1967 roku pisał, że życie społeczeństw odsunęło się w swoje przedstawienie, obraz, a 40 lat wcześniej rosyjski dramatopisarz i reżyser Nikołaj Jewreinow pisał o totalnej teatralizacji rzeczywistości. Dziś te diagnozy to nasza codzienność. Można oczywiście zapytać, czy w przypadku Niny Andrycz istnieje w ogóle jedna prawda, której powinniśmy być wierni.
A istnieje?
Wojciech Faruga: A czy wobec kogokolwiek z nas istnieje jedna, „obiektywna” opowieść? Czy raczej zbiór historii, które sami o sobie opowiadamy i które opowiadają o nas inni. W przypadku Andrycz tak właśnie było – do anegdot i historii o niej sama dorzucała kolejne wersje własnej biografii.
Myliła tropy?
Wojciech Faruga: Bezustannie budowała i wytwarzała własną legendę – również w wydawanych autofikcjach i poezji. Na próbach mówimy, że skoro w kulturze mamy barona Münchhausena, to Nina jest naszą unikatową baronką – wciąż kobietą-anegdotą. Podkreślę jednak, że jeśli chodzi o relację tekstu do biografii, to nie tworzymy polskiego The Crown. Znacznie bliżej nam do estetyki serialu Wielka.
Autorstwa Tony’ego McNamary z Ellą Fanning w roli Katarzyny Wielkiej. Twórcy dają sobie więcej elastyczności i wolności w podejściu do historycznej zgodności faktów niż w przypadku brytyjskiej produkcji o Elżbiecie II.
Julia Holewińska: Słynne zdanie pisarza i dziennikarza Józefa Mackiewicza, że jedynie prawda jest ciekawa, dziś kompletnie się zdezaktualizowało. Mam wrażenie, że non-fiction, na które był boom jeszcze kilka lat temu, dziś jest w odwrocie. Doszliśmy do kresu klasycznego reportażu.
Jak myślisz, dlaczego?
Julia Holewińska: Bo jeśli ktoś poszukuje faktów, to dotrze do nich szybko sam, nie potrzebuje pośredników. A po kontekst, żeby te fakty w czymś osadzić, sięga się już w inne miejsca. Antidotum na zalew fake newsów i polaryzujących interpretacji okazuje się sztuka, a w literaturze coraz częściej – autofikcja. W tym samym czasie współczesna polska literatura piękna – od Olgi Tokarczuk po Szczepana Twardocha czy Macieja Płazę – powraca do wielkich narracji, przemawia do nas właśnie przez wyobraźnię i zmyślenie. Jednocześnie w naszym tekście obok fikcji wybrzmiewają fakty biograficzne: Nina Andrycz była na przykład bardzo odważną, jak na tamte czasy, i bezkompromisową feministką, która decydowała o sobie i nie bała się publicznie mówić o swoich decyzjach. Jej życiowe wybory z lat 40. i 50., które dotyczyły choćby aborcji, w dzisiejszej demokratycznej Polsce nadal mogą niektórych szokować i nawet obecnie niewiele osób wciąż na taką wolność może sobie pozwolić.

A jak w takim razie dotrzeć do sedna w przypadku kogoś, kto sam mylił tropy i zakładając tyle masek, chował się za kolejnymi fasadami?
Wojciech Faruga: Sednem jest uznanie, że prawdą o Ninie jest sama niemożliwość dotarcia do jednego twardego rdzenia. Prawdą o niej jest nieustanne wytwarzanie własnej opowieści. Nina wymyka się schematom. Nie da się jej wpisać w formułę figury „żony oprawcy” ani nie pasuje do niej opowieść o osobie, która uwłaszczyła się na publicznym majątku, bo choć przez pewien czas żyła i korzystała z luksusów dostępnych dygnitarzom, to później równie szybko je straciła. Nie da się prosto ocenić jej rangi artystycznej. Jest przykładem siły niepodlegającej łatwym osądom moralnym. Wszystkie te sprzeczne narracje muszą w spektaklu zaistnieć jednocześnie i w tej mozaice być może ukaże się złożone oblicze tej postaci. Ale nie jedyne słuszne.
Julia Holewińska: Przygotowując tekst, przeczytałam powieści, tomiki poezji i autobiografie Andrycz oraz dotyczące jej opracowania, które poświęcano przede wszystkim etapowi jej życia z Cyrankiewiczem. Z każdej strony też, jak już mówił Wojtek, zalewały mnie anegdoty od rodziny, aktorów i pracowników teatru. W pewnym momencie musiałam się na te plotki uodpornić i je odrzucić. A to, co zostało, kiedy odsunęłam na bok wszystko inne, jest absolutnie niepodważalne: Nina Andrycz jak mało kto kochała teatr. Możemy spierać się o jej wybory czy uwikłania polityczne, ale to bezgraniczne oddanie scenie było jej jedyną stałą wartością.
Przeczytaj też: Teatr Anny Smolar pozbawiony zadęcia
Wojciech Faruga: Widać to wyraźnie w momencie transformacji ustrojowej. W czasach dostatku korzystała z rządowej rezydencji w pałacu w Małej Wsi, gdzie kazała wybudować basen i pokój kąpielowy. W luksusie mieszkała też w Alei Róż w Warszawie. Kiedy jednak to się skończyło i wyeksmitowano ją do małego mieszkania na Elektoralnej, okazało się, że niczego nie zakumulowała, nie dorobiła się majątku, więc zaczęła bardzo skromnie żyć. Jedynym zasobem, jaki miała, był etat w Teatrze Polskim w Warszawie.
W którym pracowała całe życie.
Wojciech Faruga: Miałem okazję widzieć ją na scenie. Pamiętamy ją z lat 90., choćby z roli w Krzesłach Eugène’a Ionesco w reżyserii Macieja Prusa, gdzie partnerował jej Ignacy Gogolewski. Widać było, jak bardzo nie pasowała do tego, co wtedy działo się w teatrze. Miało się wręcz poczucie obcowania z żywym muzeum aktorstwa. Na tle tego, co wówczas proponowali młodsi twórcy – wręcz XIX-wiecznego.
Julia Holewińska: Bo my wchodziliśmy do zawodu w czasie rewolucji Krzysztofa Warlikowskiego i Grzegorza Jarzyny, kiedy stary teatr odcinano grubą kreską. Nina u schyłku życia była więc podwójnie osamotniona: odeszli ludzie z jej świata, a teatr, który uprawiała, po prostu umierał. W moim tekście pojawia się postać krytyka-konferansjera obrazująca współczesną niechęć do teatru, w której krytyka bywa wręcz ukierunkowana przeciwko samej idei sceny. A dla Niny teatr był wszystkim, kochała go całą sobą.
W spektaklu dotykacie też ceny, jaką za taką miłość się płaci.
Julia Holewińska: Teatr potwornie wysysa. W wielu przypadkach też utrudnia, a czasem niszczy, normalne funkcjonowanie rodziny. Nie przynosi wielkich pieniędzy, choć w Polsce publiczne dotacje wciąż dają względne bezpieczeństwo. To dlatego siedem aktorek, które grają w spektaklu, wnosi na próby własne doświadczenia: rozmowy o macierzyństwie, braku dzieci i presji otoczenia, żeby zestawić doświadczenie Andrycz, która nie zdecydowała się na dzieci, ze współczesnymi dylematami kobiet-artystek. Oczywiście z tymi dylematami mierzą się nie tylko aktorki, ale także aktorzy.
Przeczytaj też: Praca w kulturze. Dlaczego wciąż to sobie robimy?
Początkowo w postać Niny Andrycz miała wcielić się Małgorzata Kożuchowska, która tą rolą miała wrócić do Teatru Dramatycznego. Tuż przed rozpoczęciem prób wydał on jednak oświadczenie, że w roli Andrycz wystąpi Anita Sokołowska.
Julia Holewińska: Małgorzata Kożuchowska z powodów osobistych musiała zrezygnować z tej roli. Razem pracowaliśmy przy trzech spektaklach w Teatrze Narodowym i bardzo sobie tę współpracę ceniliśmy. Ostatecznie w rolę Niny Andrycz wcieli się Anita Sokołowska – wszechstronna, odważna etatowa aktorka naszego teatru. To dla nas zaszczyt, że możemy pracować z tak wspaniałą artystką. W obsadzie poza nią są między innymi Marcin Bosak, Małgorzata Niemirska, Krzysztof Szczepaniak i Anna Moskal.
Polityczność sztuki łączy się dziś z debatą o jej miejscu w życiu publicznym. Kilka miesięcy temu, przy wprowadzeniu do sejmu ustawy o zabezpieczeniu społecznym artystów, powróciły głosy o „darmozjadach”, którzy powinni zmienić zawód, zamiast upominać się o pomoc publiczną, o hobbystach nieudacznikach, którzy nie są w stanie zaistnieć na rynku pracy. Jak odnajdujecie się w tej dyskusji?
Julia Holewińska: W naszej sztuce pada kwestia: „Co wy tam robicie w tym teatrze? Przecież wy się tylko bawicie!”. Moja mama przez lata była wydawczynią i pamiętam pytania dalszej rodziny, co ona wie o prawdziwej pracy fizycznej. Praca twórcza wciąż bywa traktowana z lekceważeniem, a jednocześnie każda walka polityczna w Polsce zaczyna się od kultury – od Dziadów w 1968 roku, przez dyskusje z lat 90., kiedy dzieła sztuki „dokonywały obrazy uczuć religijnych”, po walkę o prawa kobiet. Kultura jest instrumentalizowana przez polityków, którzy chętnie powołują się na wieszczów, cytują teksty kultury, kiedy potrzeba im wzniosłego uzasadnienia dla swoich działań, ale na co dzień o nią nie dbają.
Wojciech Faruga: Pogarda widoczna w tych komentarzach to wynik wieloletnich zaniedbań po transformacji, kiedy kulturę podporządkowano wolnemu rynkowi. Polityków częściej widujemy na stadionach niż w teatrach. A przecież kultura stanowi o naszej tożsamości i wymaga systemowego wsparcia.
Kultura jest instrumentalizowana przez polityków, którzy chętnie powołują się na wieszczów, cytują teksty kultury, kiedy potrzeba im wzniosłego uzasadnienia dla swoich działań, ale na co dzień o nią nie dbają.
Julia Holewińska: Wybitny dyrektor teatru, wykładowca i tłumacz – Jerzy Koenig – kazał nam, jeszcze studentom Akademii Teatralnej, zapisać w kajetach, że teatr z założenia jest instytucją deficytową. Nie da się wtłoczyć misji artystycznej w logikę późnego kapitalizmu, w którym wartość artysty mierzy się zdolnością wyprzedania stadionu.
Wojciech Faruga: Ale żeby nie było tylko tak strasznie poważnie, to przypominam, że nasz spektakl to tragifarsa. Dużo się na nim śmiejemy z samych siebie i ze swoich słabości. Teatr nieustannie rozpięty jest między majestatem a małością i to napięcie bywa szalenie komiczne.
Jeśli chodzi o napięcie, to postać Niny Andrycz kojarzy się właśnie z tym stanem – z powagą, posągowym chłodem. Nie miałam okazji widzieć jej na scenie, a ostatnia kreacja, którą pamiętam, to epizod w serialu Na dobre i na złe. Bardzo nie pasowała do Leśnej Góry i do telewizyjnego tasiemca. Z kolei kiedy czytałam jej wiersze, zdziwiła mnie jej wrażliwość, choć trudno ocenić, czy ten jej poetycki idiom przetrwał próbę czasu. Ta niejednoznaczność jako klucz do postaci Andrycz pojawia się nawet w jej twórczości. Jak ją traktujecie?
Julia Holewińska: W scenariuszu pojawia się jej jeden wiersz. Nina nie była ani jednoznacznie złą, ani wybitną poetką, ale otrzymała przecież Nagrodę Literacką m.st. Warszawy. Była też osobą niezwykle wykształconą i ciekawą wielu tematów. Natomiast jej pisarstwo to przede wszystkim bezwzględna odwaga obyczajowa. Na początku pracy nad spektaklem, podczas prób zacytowałam kolegom i koleżankom z pamięci jej opis stosunku seksualnego osoby w wieku 80. lat w Morzu Śródziemnym. Nie wierzyli, że to ona napisała. A Nina była jedną z najodważniejszych libertynek polskiej kultury. Bez pruderii opisywała orgazm łechtaczkowy i głębinowy czy seks oralny – była wręcz Michaliną Wisłocką polskiego teatru.
Wojciech Faruga: Nasz spektakl w wielu miejscach bywa grzeczniejszy niż jej własne teksty. Pokazujemy jednak również ciemną stronę tej emancypacji.
Julia Holewińska: Bo Nina potrafiła bezwzględnie wykorzystywać swoją pozycję żony premiera, by niszczyć konkurentki w teatrze. To zresztą też opowieść o matriarchacie, który posunięty do skrajności niczym nie różni się od przemocowego patriarchatu. U podstaw obu leży potrzeba narzucenia władzy i wykorzystywania jej, by podporządkować sobie innych.
Mówiliście wcześniej, że teatr to skała osadowa. Jaki osad przywieźliście ze sobą z Bydgoszczy, gdzie pracowaliście razem przed przyjściem do Dramatycznego?
Wojciech Faruga: Przywieźliśmy sprawdzonych współpracowników. Z Teatru Polskiego w Bydgoszczy przeszli do nas aktorzy Małgorzata Witkowska i Damian Kwiatkowski, a w dziale programowym pracują Karolina Lipińska i Lena Tworkowska. Zapraszamy też reżyserów i reżyserki, z którymi świetnie nam się pracowało: Jana Jelińskiego, Jagodę Szelc, a także twórców spoza Polski – gruzińskiego reżysera Datę Tavadze (który zrobił Anioły zagłady) czy Gorana Injaca i Mikitę Iłynczyka (odpowiedzialnych za Lalkę).
Julia Holewińska: Bo jednym z naszych kluczowych doświadczeń w Bydgoszczy była Aurora. Nagroda Dramaturgiczna Miasta Bydgoszczy powołana w 2020 roku – przyznawana za twórczość artystom i artystkom z Europy Środkowo-Wschodniej. Gdy startowaliśmy z tym projektem, nikt nie spodziewał się skali represji na Białorusi ani wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie. Wiele partnerskich instytucji z Ukrainy, Białorusi, ale i Gruzji przestało funkcjonować, a Gruzja osuwa się w rosyjski protektorat. Mimo to utrzymujemy żywy kontakt z twórcami z regionu, budując w nim artystyczny dialog.
Wojciech Faruga: Teatr Dramatyczny zlokalizowany w Pałacu Kultury, niegdyś imienia Stalina, jest niezwykłym miejscem do rozmowy o procesach dekolonizacji byłego bloku socjalistycznego. Mamy zupełnie inne doświadczenie historyczne i systemowe niż teatr zachodni, i ta środkowoeuropejska tożsamość jest dla nas fundamentalna. Taka jest też historia Dramatycznego, który zawsze gościł wielkich twórców światowych – pracowali tu Robert Wilson czy Michail Marmarinos.
Julia Holewińska: I my w tym kierunku chcemy iść dalej. W tym sezonie próby rozpocznie u nas Frank Castorf, legenda teatru światowego, artysta wychowany w NRD, który wystawi u nas Popiół i diament.

Ikoniczną opowieść o powojniu.
Wojciech Faruga: Rok 1945 i powojenny moment stały się motywem przewodnim całego sezonu. Spektakl o Ninie otwiera scena powojenna, w której wobec Andrycz pojawiają się zarzuty tańca na grobach akowców i wejścia w relację z Cyrankiewiczem w apogeum stalinizmu. Po premierze Castorfa wystawimy adaptację serialu Dom w reżyserii debiutującej Dominiki Przybyszewskiej, z dramaturgią Igi Gańczarczyk i Marii Gustowskiej. Doświadczenie powojenne powraca w różnych ujęciach, jakbyśmy podświadomie pragnęli zakończenia trwającej wojny i zastanawiali się, jak będzie już po.
Julia Holewińska: I jak to sobie wszystko na nowo poukładamy – bo przecież gdzieś w tym myśleniu o czasie po wojnie jest też nadzieja na inne rozdanie, na przewartościowanie.
Przeczytaj też: Kulturalny planer 11/2026
A jakie inne otwarcie mielibyście dziś dla Niny Andrycz, gdyby żyła? W jakiej roli byście ją obsadzili?
Wojciech Faruga: W ostatnich latach życia skarżyła się, że nie ma dla niej miejsca w teatrze, nie ma ról do zagrania. Zapewne musiałaby to być jakaś królowa, bo w tych rolach obsadzano ją przez całe życie i w nich chyba odnajdywała się najlepiej. Tyle że nasz kolejny spektakl nie będzie dotyczył historii, więc o królową tam ciężko… Może obsadzilibyśmy ją w czymś na przekór jej wizerunkowi, personie Niny Andrycz i legendzie o kobiecie-anegdocie.
Premiera Niny. Wiecznej królowej już 4 grudnia. Więcej informacji znajdziesz na stronie Teatru Dramatycznego.