Czytaj
Życie, które się nie wydarzy. Fragment książki „Partita”
Barbara Kingslover. Fot. EVAN KAFKA / materiały prasowe Wydawnictwa Filia
Kiedy zobaczyłam Sigurda po raz pierwszy, pomyślałam: Znam go. Co nie było prawdą: był obcy i uświadomiłam sobie pomyłkę zaraz po tym, jak ją popełniłam. Ale nieraz się nad tym zastanawiałam. Czy rozpoznałam narzędzie własnej zguby? Czy powinniśmy je rozpoznawać na pierwszy rzut oka? Publikujemy fragment książki „Partita” Barbary Kingsolver.
Współpraca reklamowa z Wydawnictwem Filia.
Głośno spytałam:
– Kim jest ten facet?
Facet, nie chłopak, bo jak na studenta był o parę lat za stary, a na wykładowcę zdecydowanie nie wyglądał. Rękawy koszuli podwinięte do łokci, dopasowane dżinsy przetarte na kolanach, ciało człowieka, który nie zarabia na życie siedzeniem i myśleniem, bo mięśni nie dało się nie zauważyć. Czyli miejscowy. Sprzedawał jakieś pisemko, co się wtedy praktykowało, by uświadomić czytelnikowi, że świat się wali i że istnieje jedna pewna droga zbawienia, czy to medytacja z przewodnikiem, czy klub, który spotyka się o szóstej wieczorem w katedrze studiów kobiecych. Był rok 1989, rok trzęsień ziemi, wycieków ropy i walących się żelaznych kurtyn, więc mieliśmy wtedy inny wybór, a może mniej więcej ten sam. Ale wzniosłością handlowali, jak mi się zdawało, studenci, nie miejscowi.
Szłam przez kampus, a obok mnie niskimi obcasikami czółenek stukała waltornistka w żakiecie, wykładowczyni, u której pracowałam jako akompaniatorka. Była to starsza kobieta z własnym domem, mężem i całą resztą, więc zaskoczyła mnie jej odpowiedź:
– O rany, nie wiem, co on sprzedaje, ale ja to kupuję.
Obie się roześmiałyśmy, ale nie ruszyłyśmy przez trawnik, żeby obejrzeć oferowany asortyment. Byłyśmy spóźnione, pewnie szłyśmy do sali koncertowej na próbę generalną, bo w tej ogromnej auli nie ćwiczyło się bez poważnego powodu. A jednak wystarczyło jedno spojrzenie, żeby wszedł mi do głowy i został tam do końca dnia: jak stoi na chodniku, ciałem zwrócony do świata, z plikiem gazet pod pachą, złożonymi dłońmi osłania płomień zapalniczki przytknięty do papierosa. Ramiona i nadgarstki jak u Dawida Michała Anioła, przysięgam, siła widoczna w mięśniach i ścięgnach, a w rękach delikatność. Przeszedł mnie dreszcz. Jakby te ręce już mnie dotknęły.
Była wiosna, to też coś znaczyło. Zapach odżywającej trawy i wszystkich bożych dżdżownic wychodzących z ziemi po zimie, która omal mnie nie zabiła. Nie pierwszej, jaką spędziłam w Indianie, ale nigdy nie przywykłam do takiego mrozu, od którego włoski w nosie zamarzają i sztywnieją jak kolce kaktusa, aż chce się przestać oddychać. Miesiące lodu i błota, a teraz krokusy, ptasie śpiewy, światło biorące górę nad ciemnością jak w jakiejś scenie z Biblii. Od czegoś takiego krew z pewnością zaczyna się w człowieku burzyć. Poza tym waltornistka powiedziała, co powiedziała, ja to kupuję, więc to on tu sprzedawał. Żadnej szczególnej winy po mojej stronie.
Tego wieczoru miałam wrócić do domu, do miłego chłopaka, który niedawno napomknął o małżeństwie. Konkretnie o naszym: Jon Link i ja jako małżeństwo. Powinnam była chodzić z głową w chmurach, a nie rozglądać się za czymś innym. Nawet jeśli nauczyłam się nie robić z tego wielkiej sprawy. Żyliśmy wśród młodych osób, które potrafiły zamęczyć cię na śmierć w sporze o to, który koncert fortepianowy Brahmsa jest lepszy, pierwszy czy drugi, a na ślub reagowały wzruszeniem ramion, jak na jakiś zwykły świstek papieru. Nie tak jak u nas w domu, gdzie nie było ważniejszej przysięgi przed Bogiem, dla nikogo, a już zwłaszcza dla dziewczyny. To stanowiło główny argument mojej matki przeciwko wyjazdowi na studia: Który chłopak cię zechce, jeśli będziesz się tak wywyższać? Pewnie żaden, przyznałam, siedząc tego ostatniego dnia w jej kuchni, mówiąc do jej pleców, kiedy gotowała ziemniaki, i chłonąc dezaprobatę razem z zapachem, który, jak się obawiałam, mógł wyjść z tego domu razem ze mną. Chciałam spytać: A który zechce mnie teraz? Ale właśnie o to jej chodziło. Byłam za dziwna. I wyjechałam autobusem Greyhound na stypendium muzyczne, które wydawało mi się liną ratunkową, rzuconą mi, gdy tonęłam. Na drugim końcu tej liny znalazłam całkiem nowy świat dziwności. Nie śniło mi się nawet, że jest jej aż tyle.
Żyliśmy wśród młodych osób, które potrafiły zamęczyć cię na śmierć w sporze o to, który koncert fortepianowy Brahmsa jest lepszy, pierwszy czy drugi, a na ślub reagowały wzruszeniem ramion, jak na jakiś zwykły świstek papieru. Nie tak jak u nas w domu, gdzie nie było ważniejszej przysięgi przed Bogiem, dla nikogo, a już zwłaszcza dla dziewczyny.
Od tamtej pory miałam prawie trzy lata akademickie na to, żeby się odnaleźć, w tym dwa z Jonem Linkiem w mieszkaniu, które z jego lokum stało się mniej więcej naszym. (Mogłam sobie pozwolić na opłacanie jednej trzeciej czynszu.) W życiu osoby, która zajmuje się muzyką, najważniejsze są umiejętności sceniczne, poczynając od tego, żeby zachować spokojny wyraz twarzy, kiedy serce wali jak młotem, a w uszach tętni krew. Praktykowałam to przy fortepianie od dziesiątego roku życia. Teraz wykorzystywałam tę umiejętność w salach wykładowych, w stołówce, w trakcie muzycznego sporu czy na imprezie z innymi studentami, którzy nie mieli pojęcia, jak mnie onieśmielają swoją pewnością siebie, prostymi zębami i całym tym wiedzeniem lepiej i ferowaniem wyroków. Nad spokojnym wyrazem twarzy pracowałam równie ciężko co nad wprawkami Hanona, wnosząc go prosto do dzielonego z chłopakiem mieszkania, słuchając z obojętną miną, jak Jon Link rozważa złożenie wniosku o mieszkanie dla studenckich małżeństw na jesień, kiedy zacznie drugi rok magisterki. Na kampusie, dla wygody, więcej miejsca za te same pieniądze. Słysząc własne: „Jasne, a może nawet za mniejsze”, żebyśmy mogli powykreślać z grafiku część primadonn. Oboje spędzaliśmy mnóstwo czasu, akompaniując muzykom, których partie były ważniejsze od naszych, co, jak nam się zdawało, okradało nas z tego, czemu naprawdę chcieliśmy się poświęcić, mnie z fortepianu, jego z instrumentów dętych drewnianych i dyrygentury. Miało nam to dać więcej czasu na własną pracę. W mieszkaniu dla małżeństw studenckich. I tak to między nami leżało: plan na przyszły rok, a według niepisanej umowy na wiele kolejnych lat.
Przeczytaj też: Ta, która opowiada. Fragment książki „Więcej niż jeden świat” Joanny Bator
Nie miało więc sensu, że dopadły mnie natrętne myśli o przystojnym nieznajomym, którego widziałam tylko z daleka. Odprowadziły mnie do domu po próbie, na której nie umiałam się skupić. Nie umiem powiedzieć, jak spędziłam te godziny z Jonem Linkiem, ale mogę zgadywać, bo nasze życie składało się z rzeczy przewidywalnych. Darmowy ser z przydziału, który dostawałam w wielkich żółtych blokach i roztapiałam w makaronie. Ogromne niebieskie puszki taniej kawy, które powinny wystarczyć na semestr, a starczały na miesiąc. Trzy małe pokoje umeblowane tym, co znalazłam na ulicznych wystawkach i czasem wymieniałam na lepsze w dni, kiedy studenci wyprowadzali się z akademików. Zdumiewało mnie bogactwo przedmiotów, jakie ci ludzie, moi rówieśnicy, potrafili wyrzucać. Jon Link nigdy wcześniej nie musiał oszczędzać. Moje zbieractwo go niepokoiło. Ale prowadzenie domu też go nie interesowało, więc przyjmował te oszczędności w zamian za to, że nie dokładałam się do wydatków po równo.
Najwyraźniej udało mi się zrobić z tego mieszkania przytulne gniazdko, skoro stało się takim punktem zbornym, że czułam się jak jedna z tych babć od kotów, które dokarmiają wędrowne stada bezpańskich zwierząt. Znajomi Jona Linka, w większości mężczyźni, wyłącznie muzycy, byli tak beznadziejni w kwestiach domowych, że robił na nich wrażenie mój skromny makaron z serem. W miarę jak jego mieszkanie stawało się i moje, tak samo działo się z jego kolegami, zwłaszcza z tymi, którzy wpadali najczęściej, Perkusją i Fagotem, nazwanymi tak dlatego, że właśnie w ten sposób Jon Link mi ich przedstawił, a całą trójkę bawiło to na tyle, że już tak zostało. Perkusja był z nich bardziej towarzyski i bardziej skłonny do picia, więc regularnie kończył na naszej kupionej z drugiej ręki sofie. We dwoje skruszyliśmy opory Jona Linka co do użytkowania cudzych śmieci, aż w końcu sam żartował razem z nami o rozpuście, jakiej mogła być świadkiem stara kanapa w kratę.
Kiedy zostawaliśmy sami, ta sama kanapa kołysała nasze długie, poważne ciała, gdy czytaliśmy książki i studiowaliśmy partytury, moje nogi na jego nogach, moja ręka na jego plecach bezwiednie wciskająca w skórę nuty fugi albo inwencji Bacha. Zawsze Bach. Nigdy nie wiedziałam, co mi gra w głowie, dopóki mi tego nie wskazał, a po jakimś czasie przestał o tym wspominać. Nie narzekał też zimą, kiedy te same, zziębnięte ręce lądowały na jego piersi, a lodowate jak sople stopy wciskałam mu między łydki w poszukiwaniu zbawczego ciepła. Pochodził z Bostonu i podśmiewał się z tego, jak nie znoszę mrozu, bo bawiło go, że wychodzi ze mnie południowa słabość. Poza tym byłam wytrzymała jak nasze meble. Nasza umowa nie obejmowała rycerskości.
Jeśli to życie brzmi szaro, to my o tym nie wiedzieliśmy. Byliśmy dorosłymi dziećmi, którymi rządziły znane nam plany zajęć i rachunki. Nawet nasze kochanie się mieściło się w porządku tego, co robią chleb i ser, żeby powstała kanapka. Ale dawało nam dość radości, że uprawialiśmy miłość dość regularnie. Bliskość przyszła stopniowo, poczynając od moich pierwszych zajęć z teorii muzyki, gdzie on był asystentem, a ja oszołomioną pątniczką w nowym świecie, w którym dźwięki miały nie tylko języki do śpiewania, ale i oczy dla wybranych przyjaciół, i ramiona, którymi obejmowały swoich dysonansowych i konsonansowych krewnych, układały się w drzewa genealogiczne i mówiły tajemną mową, wykraczającą ponad wszelkie podziały czasu i przestrzeni. Całe życie kochałam muzykę, darzyłam ją tym samym uczuciem, które, jak mi się wydawało, ogarnia zapewne innych ludzi, kiedy chcą wziąć ślub.
Przeczytaj też: Yesteryear. Fragment książki Caro Claire Burke
Zamurowało mnie, gdy odkryłam, że dotąd patrzyłam na obiekt miłości tylko przez dziurkę od klucza. Teraz wpuszczono mnie do środka, gdzie mogłam jej dotykać, wdychać ją i przysięgać takie oddanie, że mało nie pękałam z zachwytu. Bywało, że po zajęciach z teorii musiałam usiąść na ławce przed budynkiem, popatrzeć na klony i złapać oddech. Jon Link siadał czasem tam ze mną, cichy, uśmiechnięty świadek tych upojnych pierwszych miesięcy mojego życia, kiedy wspólna muzyka umiała być spoiwem między ludźmi, a nie odstraszaczem odpychającym ich jak niewłaściwy biegun magnesu. To ona nas do siebie przyciągnęła, najpierw jako zapalonych amatorów tej samej dziedziny, potem współlokatorów, wreszcie kochanków. Był to mój pierwszy prawdziwy związek od śmierci brata i niczego lepszego nie szukałam. Powinnam teraz umieć sobie przypomnieć, jak byliśmy dla siebie dobrzy w tych ostatnich godzinach, kiedy wciąż sądziłam, że nasze całkiem udane życie będzie dalej całkiem udane. Ku mojemu wstydowi nie umiem. Zgasło tak szybko.
Rano znów tam był, w koszuli czerwonej jak zuchwała flaga, na tym samym skrzyżowaniu alejek przed przybudówką wydziału muzycznego, otoczony przez studentów. Nie miejscowych. Wszyscy mieli te mozolnie potargane włosy, które miały sprawiać wrażenie niedbanych, zbyt obszerne flanelowe koszule i dżinsy z dziurami na kolanach, bo taki wtedy panował styl. W każdym razie wśród ludzi zamożnych, o ironio. W moim wiejskim hrabstwie w Tennessee, gdzie w paru domach wciąż brakowało dostępu do bieżącej wody, w liceum chodziło o to, żeby sprawiać choćby pozór dostatku. Szokował mnie codzienny widok podartych piżam na zajęciach. Albo strojów sportowych traktowanych jak zwykła odzież. Dziewczyn ze studenckich stowarzyszeń w odsłaniających brzuchy skrawkach koszulek w środku zimy. Wszystko to zdawało mi się sprzeczne ze swoim przeznaczeniem. My, muzycy, byliśmy na ogół schludniejsi, w każdej chwili gotowi wyjść na scenę. Tamtego ranka ubrałam się nie bez namysłu, ale w niepodartych dżinsach i grubym zielonym swetrze narzuconym na cieńszy niebieski pewnie wyglądałam jak zawsze. (Na wiosnę nic nie było pewne.) Długie na metr włosy splatałam w warkocz, z wyjątkiem dni ważnych koncertów, kiedy rozczesywałam je i rozpuszczałam swobodnie. Uznałam, że okazja nie jest aż tak ważna. Ale po trzech godzinach spędzonych z rana samotnie w sali ćwiczeń przyłapałam się na tym, że o nim myślę. Ciekawość wypchnęła mnie z budynku, a nieśmiałość niemal kazała mi zawrócić do środka, kiedy zobaczyłam, że jest zajęty innymi ludźmi. Aż nagle wręczył każdemu plik pomarańczowych kartek i wszyscy rozeszli się w różne strony.
Wody rozstąpiły się przede mną. Mogło się to wówczas potoczyć inaczej. Wciąż o tym myślę.
Przełożyła Kaja Gucio
Fragment pochodzi z książki Partita Barbary Kingsolver, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Filia w listopadzie 2026 roku w przekładzie Kai Gucio. Książkę można zamówić na stronie wydawnictwa.