Twój dostęp nie jest aktywny. Skorzystaj z oferty i zapewnij sobie dostęp do wszystkich treści.
Czy też macie wrażenie, przeglądając ostatnio społecznościówki, że przybyło nam literaturoznawców, polonistów i wszelkiego rodzaju speców od twórczości Bolesława Prusa? Wszystko to za sprawą dwóch Lalek, którymi tej jesieni żyje cała Polska.
Netflixowy serial Pawła Maślony to Lalka dla tych, którzy nie boją się odważnych reinterpretacji klasyki (i nie wyrzucą przez okno laptopa na widok Łęckiej, która wyklina na ulicy niechcianego adoratora lub wciąga koks na imprezie warszawskich arystokratów). Filmowa adaptacja w reżyserii Macieja Kawalskiego, która miała swoją kinową premierę w tym tygodniu, przypadnie zaś do gustu wszystkim zagorzałym obrońcom kanonu i licealistom, którzy chcą napisać na piątkę kartkówkę z treści lektury (a szczerze wątpię, by udało im się to po obejrzeniu serialu).
Nie przegap: Premiera Pisma. Kulturowy recykling. Czego szukamy w dawnych opowieściach?
Niezależnie od tego, czy zaliczacie się do grona osób, którym należy się dyplom z Lalki, czy nie, jest coś pokrzepiającego w tym, że to właśnie kultura – a nie kolejny nic nieznaczący beef influencerów na Instagramie lub przegrany mecz polskiej reprezentacji w piłkę nożną – wywołuje tak żywą reakcję w dyskursie publicznym.
Kilka lat temu, podczas naszej rozmowy, literaturoznawca Ryszard Koziołek tłumaczył mi, że klasyka literatury może posłużyć nam za filtr: „możemy o niej bezpiecznie dyskutować, nie popadając w polityczny konflikt i personalne zatargi, skupiając się na tym, co w jakiś sposób dotyka nas realnie”. W końcu kultura jest dla żyjących. Co nas obchodzi, czy Prus na myśl o recyklingu swojego opus magnum przewraca się w grobie, czy pęka w nim z dumy?
Dlatego, jak co miesiąc, zachęcam was do wyruszenia w kulturalną podróż – do poznawania zarówno nowych opowieści, jak i odkrywania kolejnych kontekstów w historiach, które już znamy. A potem do rozmów o tym, czego doświadczyliśmy po drodze, nie tylko z tymi, którzy zazwyczaj przyznają nam rację. Podążając za myślą Koziołka, niech w spolaryzowanym świecie kultura stanie się naszym mediatorem.
Udanych wrażeń!
LITERATURA
Gdy dyskusje na temat nowego odczytania Lalki przeplatają się dziś z powracającym jak bumerang pytaniem o to, kiedy wreszcie doczekamy się „nowej, wielkiej polskiej powieści”, warto skierować swoją uwagę także ku pozostającym wciąż na marginesie krótkim formom. Jak bowiem mówi Agnieszka Wolny-Hamkało, dyrektorka Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania, w rozmowie z moją redakcyjną koleżanką Magdą Kicińską, w porównaniu z powieściami realistycznymi, które przywykliśmy uważać za zdolne wygrywać za nas egzystencjalne bitwy, to właśnie opowiadanie jest czarnym koniem. Przychodzi cichcem i uderza znienacka.
W trakcie 22. już edycji wrocławskiego wydarzenia opowiadania po raz kolejny ożyją przed publicznością. Tym razem autorki i autorzy z Polski, Ukrainy, Słowacji, Danii i Niemiec zaprezentują interpretacje swoich tekstów na 25. piętrze górującego nad miastem wieżowca Sky Tower. W programie tegorocznej odsłony festiwalu znalazły się również debaty, projekcje filmów oraz czytania performatywne w reżyserii Zdenki Pszczołowskiej i Grzegorza Jaremko. Scenariusz drugiego czytania został oparty na tekstach, które nadesłano w konkursie na najlepsze opowiadanie roku.
Jeśli do tej pory proza kojarzyła wam się głównie z samotną lekturą w domowym zaciszu, najwyższa pora się przekonać, czy w performatywnej odsłonie i w obecności widowni pozostawi po sobie równie trwały ślad.
więcej: opowiadania.org
KINO
Warszawskiego Festiwalu Filmowego nikomu nie trzeba przedstawiać. Dlatego zamiast rozpisywać się o jego historii czy głośnych zmianach programowych i organizacyjnych po przejściu na emeryturę Stefana Laudyna, wieloletniego dyrektora festiwalu, krótko o programie tegorocznej edycji. A właściwie o tytułach, które są moim must see.
Pierwszym z nich jest film otwarcia, Debiut z Julianne Moore w reżyserii Jessego Eisenberga. Drugim – prezentowany niedawno na Festiwalu w Wenecji Tabloid Danny’ego Boyle’a o twórcach sukcesu brytyjskiego dziennika „The Sun”. Podium domyka dramat o dorastaniu Gradiva francuskiej reżyserki Marine Atlan, którym kilka miesięcy temu zachwycała się publiczność wrocławskich Nowych Horyzontów.
Koniecznie wybierzcie się też na Fiord i Żółte listy. A także na Flesh and Fuel – polsko-francuski queerowy romans (z zachwycającym Julianem Świeżewskim) osadzony w świecie kierowców ciężarówek. Brzmi odjechanie? Tak, ale jedynie w dobrym tego słowa znaczeniu. Plus gwarantuję wam: będzie ryk.
więcej: wff.pl
LITERATURA
Conrad jest pełnoletni! Ale wciąż nieposłuszny. Bo to właśnie nieposłuszeństwo jest hasłem przewodnim 18. edycji krakowskiego święta literatury. O tym, czym jest nieposłuszeństwo i jak je wyrażać (nie tylko w literaturze, ale i w codziennym życiu), w trakcie spotkań autorskich opowiedzą między innymi Juan Gabriel Vásquez, Cristina Rivera Garza, Sophie Gilbert, Szczepan Twardoch i Olga Tokarczuk.
Ze wszystkich zaplanowanych wydarzeń najbardziej czekam na panel Przyjaźń na sztandarach. Geoffroy de Lagasnerie oraz znani wam z pismowych łamów Didier Eribon i Édouard Louis opowiedzą o swojej relacji we trzech. (Tak też brzmi tytuł radykalnego filozoficznego eseju autorstwa pierwszego z wymienionych pisarzy – We trzech. Dążenie, by wyjść poza. Pochwała przyjaźni – który ukazał się w zeszłym roku w przekładzie Jacka Giszczaka nakładem Wydawnictwa Drzazgi).
Francuscy autorzy opowiedzą o tym, co łączy przyjaźń z polityką i dlaczego to właśnie ten model relacji międzyludzkich może być najlepszą bronią w walce z opresją społeczną i konserwatywnym systemem wartości, którego podstawą są więzy rodzinne.
więcej: conradfestival.pl
SZTUKA
Od czasów licealnych Björk należy do mojej muzycznej triady alternatywnych wokalistek (obok PJ Harvey i Tori Amos), których kawałki katuję, gdy tylko jest mi źle. Możecie się więc domyślać, jaka była moja reakcja, gdy jakiś czas temu dowiedziałem się, że Bielsko-Biała będzie kolejnym przystankiem (zaraz po jej rodzinnym Rejkiawiku) na trasie najnowszej immersyjnej wystawy artystki.
Ekspozycję prezentowaną w ramach pierwszej edycji Wędrującego Festiwalu tworzą trzy audiowizualne instalacje. To Ancestress oraz Sorrowful Soil, które nawiązują do utworów z ostatniego studyjnego albumu Björk, Fossora. Trzecią jest, bazująca na niewydanej dotąd piosence, praca Nerve Bloom (remix). Do jej stworzenia zostały wykorzystane surrealistyczne obrazy olejne Natalii Kleszczewskiej, które następnie dzięki technologii 3D ożywiła reżyserka Natalie Liu.
Każda z instalacji prezentowana jest w innej przestrzeni miasta, a kierunek zwiedzania zależy tylko i wyłącznie od was. Wstęp na wystawę jest bezpłatny, ale obowiązują wejściówki. Ich liczba jest ograniczona, dlatego łapcie je, póki jeszcze są dostępne.
więcej: nck.pl
MUZYKA
Pochodzą z różnych części Zielonej Wyspy. Poznali się w Dublinie i w przededniu pandemii postanowili założyć kapelę. Pierwszy koncert jako Gurriers zagrali już w 2021 roku i szybko zostali okrzyknięci przez krytyków z branży jednym z najważniejszych zespołów irlandzkiej sceny alternatywnej.
Brzmią jak Fontaines D.C., ale na sterydach. Ostrzejsi i jeszcze bardziej bezczelni. Ich teksty są jak wezwanie do działania, a nie pusta obietnica przedwyborcza. Bo jak sami mówią: „Jesteśmy zespołem, a nie partią polityczną!”.
Drugi studyjny krążek Gurriers, Nobody’s Coming To Save You, rozwija tę ideę. Duch protestu łączy się tam z osobistą refleksją i przenikliwą obserwacją rzeczywistości. Intensywność narasta z każdym kolejnym utworem, prowadząc do wybuchowej kulminacji i oczyszczenia. A studyjne aranże to jedynie przedsmak tego, co czeka nas na listopadowym koncercie w Hybrydach.
Załóżcie wygodne buty.
więcej: alterart.pl
SZTUKA
Pierwszy numer „DIK Fagazine” ukazał się w 2005 roku. Dla dwudziestopięcioletniego wówczas Radziszewskiego, świeżo upieczonego absolwenta warszawskiej ASP, własne queerowe czasopismo było sposobem na dotarcie do osób, które niewiele miały do czynienia ze światem sztuki.
Magazyn był jego pierwszą inicjatywą dokumentalną. Na początku skupiał się głównie na warszawskiej społeczności LGBT+, poruszał tematy związane z kulturą celebrycką, męskością i nienormatywną ekspresją seksualną. Gdy w 2009 roku Radziszewski poznał Ryszarda Kisiela, gejowskiego artystę i aktywistę, zainspirowany jego pokaźnym archiwum z lat 80., sam zaczął poszukiwać queerowych historii w przeszłości.
Z czasem „DIK” zaczął skupiać się również na praktykach artystycznych i historii społeczności queerowych z innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Kolejne wydania poświęcono między innymi Czechosłowacji, Chorwacji, Białorusi, Ukrainie, Wiedniowi i Budapesztowi.
Prezentowane w STUDIO teatrgalerii prace Radziszewskiego są wynikiem jego artystycznego researchu, podróży i spotkań, których celem jest zachowywanie queerowej historii regionu. Dlatego oprócz jego murali, obrazów i zdjęć można zobaczyć tam również prace innych osób artystycznych, które dotykają tematów queerowej pamięci – między innymi Anatolija Biełowa, Martina Falcka, Károly’a Hopp-Halásza, Sergeya Shabohina czy wspomnianego już Ryszarda Kisiela.
Najciekawszym punktem wystawy jest dla mnie jednak czytelnia, którą zaprojektowano na piętrze galerii. Przy dużym stole można przeglądać wszystkie wydane dotychczas numery „DIKA”. Zarezerwujcie więc sobie więcej czasu na zwiedzanie i czytajcie „brudne strony”.
więcej: teatrstudio.pl
SZTUKA
Mamy to. Po miesiącach oczekiwania i zmasowanej kampanii outdoorowej na ulicach Warszawy w Instytucie Przemysłów Kreatywnych otwarto wystawę poświęconą szkockiej aktorce, performerce i ikonie stylu. Jak podkreślają organizatorzy, Tilda Swinton – Ongoing nie jest klasyczną retrospektywą. To wielogłosowa opowieść, która wyrasta z jej przyjaźni z innymi twórcami i twórczyniami ze świata filmu i sztuki. Do zwiedzania ekspozycji zaprasza nas więc imponująca lista współpracowników Swinton. Są wśród nich Pedro Almodóvar, Luca Guadagnino, Joanna Hogg, Derek Jarman, Jim Jarmusch, Olivier Saillard, Tim Walker i Apichatpong Weerasethakul.
Na wystawie możemy oglądać (w dowolnej kolejności) filmy, instalacje, obiekty i zdjęcia. Swinton zachwyca zarówno na ekranie, jak i przed obiektywem aparatu. Największe wrażenie robi jednak praca, w której w ogóle jej nie widać. To szklana gablota z materacem obleczonym białym prześcieradłem.
Swinton leżała w niej zamknięta przez wiele godzin podczas performansu The Maybe, który zaprezentowała po raz pierwszy w Londynie w 1995 roku. Była to jej reakcja na śmierć reżysera Dereka Jarmana, u którego niemal dekadę wcześniej zadebiutowała przed kamerą, i 43 przyjaciół, którzy zmarli w wyniku powikłań związanych z AIDS. W tym działaniu artystycznym nie chodziło jedynie o twórczą ekspresję. Swinton wykonała je z myślą o innych. Może dzięki temu po zakończonym zwiedzaniu będziecie widzieć w niej nie tylko ikonę srebrnego ekranu, ale przede wszystkim człowieka, dla którego ważny jest drugi człowiek.
więcej: tildaswintonongoing.pl
zdjęcia: materiały prasowe