Rysunek Anna Głąbicka
W apteczce trzymam tylko to, co w danym momencie jest mi naprawdę niezbędne. Dotychczas pojawiały się w niej różne książki, filmy i płyty, jednak z czasem wiele z nich stawało się tylko wspomnieniem. Z niektórych po prostu wyrastałem. Inne kulturalne odkrycia, choć przyprawiały mnie o ekscytację, gdy byłem nastolatkiem, na znaczeniu zyskiwały dopiero później. Tak było chociażby z filmami Michelangelo Antonioniego, Wernera Herzoga, Andrieja Tarkowskiego, Akiry Kurosawy czy Béli Tarra. Może to kwestia dojrzałości, która przychodzi z wiekiem i przynosi już nieco inną wrażliwość, a może nagromadzonego przez lata kapitału kulturowego i potrzeby poszukiwania nowej jakości.
Podobnie jest z literaturą. Dziś do grona moich ulubionych pisarzy i pisarek zaliczają się Wiesław Myśliwski (szczególnie ważne dla mnie są jego Ostatnie rozdanie, Nagi sad i Traktat o łuskaniu fasoli), Thomas Bernhard (np. Korekta i Wymazywanie. Rozpad), Jonathan Littell (wciąż pamiętam, jak wstrząsnęła mną lektura jego głośnej powieści Łaskawe), Annie Ernaux (Bliscy) oraz W.G. Sebald (Wyjechali). Lubię także reportaże, które poszerzają moją wiedzę o świecie. Najchętniej sięgam po te napisane przez Małgorzatę Rejmer, Barbarę Demick czy Swietłanę Aleksijewicz.
Ostatnio duże wrażenie zrobiła na mnie Septologia Jona Fossego. Imponuje mi nie tylko jego precyzja w budowaniu świata przedstawionego, ale także forma literacka, rytm i język, jakim się posługuje. Dlatego tak bardzo doceniam pracę tłumaczy i tłumaczek. Bez dobrego przekładu moglibyśmy jedynie śledzić fabułę, a wszystkie niuanse – czyli to, co czyni powieść naprawdę wielką – pozostawałyby poza naszym zasięgiem.
Uważnym obserwatorem staram się być nie tylko jako czytelnik. To zasługa rodziców. Z domu wyniosłem ciekawość świata, która nieustająco pcha mnie do podróżowania. Gdy ruszam w drogę, nie robię tego, by zrobić kilka zdjęć na pamiątkę w jakimś odległym miejscu. Najważniejszy jest dla mnie społeczny wymiar podróżowania – chcę poznać inne kultury, ich zwyczaje, wierzenia, codzienne rytuały.
Zaczęło się od młodzieńczych samochodowych wycieczek po tym, jak otworzyły się granice wewnątrz Europy. Później z plecakiem ruszyłem do Ameryki Południowej, Azji Centralnej i Południowo-Wschodniej, w tym Indii. Te podróże od początku mocno splatały się z moją praktyką artystyczną. W trakcie wyjazdów realizowałem projekty rzeźbiarskie, efemerycznie ingerujące w przestrzeń napotkanego krajobrazu lub działania angażujące lokalne społeczności. Wraz z żoną prowadziliśmy między innymi warsztaty w wiosce położonej w Bengalu Zachodnim w Indiach, inspirowane twórczością Katarzyny Kobro, a na stepach Mongolii do współtworzenia instalacji przestrzennej zaprosiliśmy rodziny nomadów z pobliskich jurt.
Podróżowanie sprawiło, że moje artystyczne zainteresowania poszerzyły się o uważne doświadczanie świata natury. Ten bowiem nieustannie podsuwa wskazówki, które pomagają nam lepiej zrozumieć jego działanie. Tę wiedzę możemy z kolei wykorzystać do tego, by nauczyć się lepiej żyć ze sobą nawzajem. Żeby obserwować wspólnoty pozaludzkie, wcale nie trzeba wyjeżdżać na drugi koniec globu. Czasem wystarczy rozejrzeć się wokoło. Ja od kilku lat pomagam w pracy przy rodzinnej pasiece. Dzięki temu zainteresowałem się życiem pszczół i sposobami ich komunikacji, które od około 2020 roku znacząco wpłynęły na moją sztukę.
Poznając różne strategie przetrwania roju, możemy odnaleźć wiele analogii do tego, jak sami zachowujemy się w grupie. Wtedy pojawia się pytanie: czy także my możemy nauczyć się tak sprawnie ze sobą współpracować? Właśnie z tej myśli wyrósł projekt Święto pszczół. Uczestnicy warsztatów artystycznych, które przeprowadziłem w siedzibie ERGO Hestii w Sopocie, działali w parach, by wspólnie stworzyć tkaniny z wykorzystaniem płynnego wosku pszczelego.
Teraz pracuję nad Czytelnią – rzeźbą, która będzie naturalnym rozwinięciem tego projektu. Ma przypominać powiększony plaster miodu. Osoby, które brały udział w warsztatach, wsuną w jego wyrzeźbione komórki zwoje z woskowych tkanin, które stworzyli podczas Święta pszczół. Potem będzie można je stamtąd wyjmować, rozwijać i oglądać.
Niepokojącym zjawiskiem jest to, że w wymiarze globalnym odchodzimy od wspólnych aktywności, wolimy spędzać czas przed ekranami. Dlatego wszystkie inicjatywy, które wyciągają nas z domów, odrywają od telefonów i zachęcają do bycia razem, wydają mi się niezwykle wartościowe. Święto pszczół, jak sama nazwa wskazuje, jest okazją do celebrowania. Bo żadna apteczka, nieważne jak dobrze wyposażona, nie da nam tego, co zyskujemy w wyniku interakcji z drugim człowiekiem.
Rozmawiał Mateusz Roesler
Masz przed sobą otwartą treść, którą udostępniamy w ramach promocji „Pisma”. Odkryj pozostałe treści z magazynu, także w wersji audio. Jeśli nie masz prenumeraty lub dostępu online – zarejestruj się i wykup dostęp.
Tekst powstał we współpracy płatnej z ERGO Hestią i Fundacją Artystyczna Podróż Hestii, organizatorami Ogólnopolskiego Programu Dotacyjnego Artystyczna Podróż Hestii.
