Rysunek Anna Głąbicka
W mojej apteczce królują dwa szkicowniki. Ten mniejszych rozmiarów zabieram ze sobą w podróż. Jest on znacznie wygodniejszy niż drugi w formacie A4, po który sięgam tylko wtedy, gdy jestem w domu. Kompaktowy szkicownik służy mi do tego, by móc wynotować wszystko, co akurat zaprząta mi głowę. Rewizja tych pomysłów następuje później – przybierają ostateczną formę w dużym szkicowniku. Przepisuję lub przerysowuję do niego wstępne koncepcje i luźne skojarzenia, czasem też tworzę w nim kolaże lub wklejam tu elementy wycięte z podróżnego notesu. Dzięki temu, że moja praca jest dwuetapowa, dbam o to, żeby pomysły, które zdecyduję się zrealizować, były proste i klarowne, ale jednocześnie nie zakrawały na infantylność.
Gdy byłem młodszy, wiele z moich działań dokamerowych i performansów skupiało się na mnie. Dziś staram się być bardziej transparentny w tym, co robię, hamować swoje ego i artystyczne pragnienia, które kończą się na „ja”. Obserwuję u siebie zwrot ku różnego rodzaju mikrouniwersalizmom, które mają swoją genezę w lokalnych historiach. Odkąd przeprowadziłem się do Portugalii, zacząłem ich odkrywać coraz więcej.
Mam świadomość tego, że moja artystyczna sytuacja jest uprzywilejowana. Przeprowadzka do Portugalii nie była przymusowa, za to mogłem tu zacząć od zera, zdefiniować się twórczo na nowo. Dzięki długiej historii kolonialnej tego kraju w ciągu trzech lat zetknąłem się tam z większą liczbą kultur niż przez trzy dekady życia w Polsce. Dziś dużo krytyczniej podchodzę do konceptu Europy jako ideowego monolitu, który ustanawia zasady rządzące współczesnym światem.
Mieszkam na wsi w Serra da Boa Viagem, położonym między Porto a Lizboną malowniczym wzgórzu nad oceanem. Mamy wraz z partnerem hektarową działkę, na której uprawiamy warzywa i owoce. Brak kapitału symbolicznego, organizującego działania artystyczne i zasady współpracy z instytucjami kultury, sprawił, że w nowym miejscu więcej czasu niż na produkcji spędziłem na researchu i obserwacji tego, co za oknem. Inspirację odnalazłem w krajobrazie, który mnie otacza. Nie sprawdzałem, czy zajmują się nim też lokalni artyści. Nie szukałem potwierdzenia, czy moje podejście jest jakkolwiek oryginalne. Wierzę, że czasem nawet te pozornie niepotrzebne lub wtórne gesty mają sens, bo pozwalają poczuć się bezpiecznie w nowym miejscu.
Zbieram i kataloguję wszystkie rośliny, które znajdę w okolicy. Moja kolekcja obejmuje zarówno odmiany ozdobne, jak i te o właściwościach leczniczych, a także gatunki trujące oraz różnego rodzaju chwasty. Nazwałem ten zbiór Weeds, Beasts, Queers. Ma on dla mnie otwartą formę – czasem tworzę z roślin kolaże, innym razem tylko suszę liście albo opisuję to, co zerwałem. Nie chcę być kolejnym Linneuszem, dlatego w mojej praktyce twórczej łączę wiedzę naukową z różnych dziedzin w celu tworzenia angażujących zmysły sytuacji artystycznych.
Z tej myśli powstała instalacja Głodne drzewa/ Thirsty Trees – jesienią tego roku zostanie ona pokazana w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Materią do jej stworzenia były dla mnie liście eukaliptusa, które zszyłem na maszynie. Kluczowy dla odbioru tej pracy jest smellscape – połączone ze sobą fragmenty rośliny uwalniają olejki eteryczne, a ich zapach wypełnia przestrzeń, w której znajduje się obiekt. Nie jest to jednak tak niewinne, jak mogłoby się wydawać – eukaliptus oprócz tego, że kojarzy się z czystością i relaksem, może być też narzędziem w rękach kolonizatorów. Od XIX wieku sadzi się go masowo, aby osuszać tereny pod budowę nieruchomości. Ta praca służy mi do tego, by zwrócić uwagę na fakt, że zarówno rośliny, jak i wydzielany przez nie zapach nie są jedynie częścią świata natury. Są uwikłane politycznie, mogą stać się inwazyjnym elementem konkretnego mikroświata i całkowicie zaburzyć panujący w nim dotychczas porządek. Wierzę, że nasza rzeczywistość składa się właśnie z takich niezliczonych szkatułkowych historii, a rolą artystów jest odkrywać ich nowe znaczenia.
Rozmawiał i przełożył Mateusz Roesler
Masz przed sobą otwartą treść, którą udostępniamy w ramach promocji „Pisma”. Odkryj pozostałe treści z magazynu, także w wersji audio. Jeśli nie masz prenumeraty lub dostępu online – zarejestruj się i wykup dostęp.
Partnerem tekstu jest Fundacja Artystyczna Podróż Hestii, organizator Ogólnopolskiego Programu Dotacyjnego Artystyczna Podróż Hestii. Laureaci III edycji zatytułowanej Czas otwarcia zrealizują swoje wystawy w okresie od lipca 2026 roku do października 2027 roku. Ich przesłanie będzie nawiązywać do wspólnej odpowiedzialności za świat, w którym żyjemy.
