Twój dostęp nie jest aktywny. Skorzystaj z oferty i zapewnij sobie dostęp do wszystkich treści.


Czytaj i słuchaj bez ograniczeń. Zaloguj się lub skorzystaj z naszej oferty

Esej Kultura

Dwanaście skoków do pustego basenu

Z idylli basenu wypełnionego chłodną, przejrzystą wodą został tylko kolor. Turkus jako barwa apokalipsy? Dlaczego nie.
rysunek AGNIESZKA WĘGLARSKA GRAFISK
POSŁUCHAJ

1.

 

 

Zadałem swojej głowiepewną pracę: wymyśl, jak napisać tekst, w którym spotykają się woda i kultura, a który nie byłby ani laniem wody, ani kulturoznawczą rozprawką. 

Głowa, puknąwszy się w głowę, odparła, że to niemożliwe, a poza tym nie chce jej się. Weź pod uwagę, powiedziałem, że będziesz mogła opowiadać o tym, co cię kręci. Ożywiła się. A co mnie kręci? Koniec świata, odparłem, kręci cię koniec świata. 

To, co dostawałem od niej w kolejnych dniach, było dziwne. Wytłumaczono mi (to głowa, ona mi wytłumaczyła, ale jakoś tak bezosobowo), że mam do czynienia z historią o wodnych metaforach, a metafory są sposobem myślenia. Myślenie zaś ma charakter skojarzeniowy, nigdy nie kroczy prostą ścieżką. Tak samo jak woda, która płynie prosto tylko wówczas, gdy się ją ureguluje albo uwięzi w rurach. Tekst zatem powinien oddawać to meandrowanie. 

Zapytałem o tezę. Początkowo mnie wyśmiała – uznałem to za oznakę jej słabości. Potem jednak nastąpiła próba zawarcia kompromisu: teza, usłyszałem, jest taka, że metafory rodzą się nie tylko w duszy artysty, a potem w jego tekście czy obrazie, lecz także (a może zwłaszcza) w oku patrzącego. Żyjąc w epoce klimatycznego schyłku, interpretujesz to, co czytasz albo widzisz, w kontekście apokaliptycznym. Więcej nawet: aktywnie szukasz tych znaczeń wokół siebie, w szczególny sposób kolekcjonujesz eschatologiczne symptomy. W totalitaryzmie wszystko było polityczne, w późnym antropocenie wszystko jest naznaczone symboliką globalnego ocieplenia i katastrofy ekologicznej. 

Cały ten kram odbija się w wodzie, rzekła głowa. Współczesne metafory egzystencjalne związane z wodą noszą piętno skażenia. Są ironicznie odkształcone. Sarkastycznie wykpione. Okrutne, krwawe, obnażające. 

Przekonaj mnie, powiedziałem. 

Zacznijmy od kognitywistyki, odparła. 

 

II.

Jeden z głównychdogmatów współczesnych nauk o poznaniu – bardzo (jak na dogmat) rozsądny i rzeczywiście trudny do zakwestionowania – brzmi więc następująco: myślimy metaforami. Ujmowanie pewnych znaczeń w kategoriach innych znaczeń nie jest po prostu, jak lakonicznie podają …

Chcesz przeczytać do końca? Wykup dostęp online

Zapewnij sobie dostęp do ulubionych tekstów, nagrań audio, a także miesięcznika w wersji na czytniki.

Wykup dostęp online

Newsletter

Pismo na bieżąco

Nie przegap najnowszego numeru Pisma i dodatkowych treści, jakie co miesiąc publikujemy online. Zapisz się na newsletter. Poinformujemy Cię o najnowszym numerze, podcastach i dodatkowych treściach w serwisie.

* pola obowiązkowe

SUBMIT

SPRAWDŹ SWOJĄ SKRZYNKĘ E-MAIL I POTWIERDŹ ZAPIS NA NEWSLETTER.

DZIĘKUJEMY! WKRÓTCE OTRZYMASZ NAJNOWSZE WYDANIE NASZEGO NEWSLETTERA.

Twoja rezygnacja z newslettera została zapisana.

WYŁĄCZNIE DLA OSÓB Z AKTYWNYM DOSTĘPEM ONLINE.

Zaloguj

ABY SIĘ ZAPISAĆ MUSISZ MIEĆ WYKUPIONY DOSTĘP ONLINE.

Sprawdź ofertę

-

-

-

  • -
ZAPISZ
USTAW PRĘDKOŚĆ ODTWARZANIA
0,75X
1,00X
1,25X
1,50X
00:00
50:00