Esej

Kto zastąpi obalone autorytety?

Skala upadku dotychczasowych autorytetów jest dziś tak wielka nie tylko dlatego, że współczesność stworzyła doskonałe warunki do dyskredytowania i rozmywania wszelkich autorytetów. Również dlatego, że brakuje nam jakiegokolwiek porozumienia w kwestii tego, kto miałby te upadłe figury zastąpić.
rysunki Ewelina Karpowiak

W 2011 roku izraelski historyk specjalizujący się w dziejach średniowiecza i wojskowości wydaje książkę po hebrajsku. Opowiada w niej historię, którą wszyscy znają. Robi to jednak w rewolucyjnym duchu, ze świeżym spojrzeniem, łącząc wiele dziedzin – od nauk społecznych, przez kognitywistykę, po kulturoznawstwo. Trzy lata później książkaSapiens. Od zwierząt do bogówzostaje przetłumaczona na angielski, a wkrótce na kolejnych trzydzieści języków. Ostatecznie sprzedaje się w dwunastu milionach egzemplarzy. Niesiony sukcesem Yuval Noah Harari publikuje kolejne artykuły i książki, tym razem zawierające prognozy na przyszłość, wchodzące odważnie na grunt kolejnych dziedzin, takich jak ekonomia, nowe technologie, medycyna czy prawo. To właśnie te erudycyjne powiązania, spójny obraz świata i przystępny język stają się filarem jego popularności. Złożony i trudny do uchwycenia ciąg dziejów, chaos współczesności i niepokój jutra pod piórem Harariego zamieniają się w prosty, przejrzysty (a przez to atrakcyjny czytelniczo) łańcuch przyczyn i skutków. Szybko pojawiają się jednak głosy, że za tą przejrzystością stoi nie geniusz autora, ale dokonywane przez niego uproszczenia. To, co przyniosło Harariemu sławę, szybko staje się zarzutem. „Nie można być autorytetem od wszystkiego” – przekonują jego przeciwnicy i wskazują, gdzie wywód historyka jest niespójny, a gdzie pomija on istotne zawiłości. Tak oto podupadający autorytet Harariego obnaża problem numer jeden: bycie specjalistą od wszystkiego zapewnia popularność, ale na dłuższą metę podważa wiarygodność.

 


Na początku lat 70.ksiądz Henryk Jankowski kojarzy się głównie ze zdobywanymi za granicą pieniędzmi i rozmaitymi dobrami (od dżinsów po samochody), o których w PRL-u można tylko pomarzyć. W 1980 roku ma odprawić mszę dla robotników w Stoczni Gdańskiej. Niedługo później zostaje kapelanem Solidarności i jednym z najbardziej zaufanych ludzi Lecha Wałęsy. Jego plebanię odwiedzają osobistości tak różne jak Margaret Thatcher, Jane Fonda czy sekretarz generalny NATO Manfred Wörner. Nie wspominając o wielkich postaciach Solidarności, od Jacka Kuronia po Tadeusza Mazowieckiego. Z czasem pojawiają się jednak nieśmiałe podejrzenia, że ksiądz molestuje seksualnie dzieci. W 2004 roku prokuratura wszczyna pierwsze dochodzenie, ale prawdziwy skandal wybucha dopiero po śmierci Jankowskiego, gdy w 2018 roku „Gazeta Wyborcza” publikuje reportaż Bożeny Aksamit. Okazuje się, że prałat przez kilka dekad wykorzystywał seksualnie nieletnich, w tym pomieszkujących na plebanii ministrantów. Tysiące ludzi podpisuje petycję o usunięcie jego gdańskiego pomnika, ktoś kładzie pod postumentem dziecięce buciki. W lutym 2019 roku grupa mężczyzn zarzuca na pomnik taśmy transportowe i pod osłoną nocy obala statuę. Choć zostają im postawione zarzuty, radni ustalają, że pomnik nie wróci na cokół, a skwer zmieni nazwę z imienia księdza Henryka Jankowskiego na Gyddanyzc, najstarszy zapis nazwy miasta. Tak historia obalonej legendy prałata obnaża problem numer dwa: jak pisała Wisława Szymborska, „tyle wiemy o sobie [i innych], ile nas [i ich] sprawdzono”.

 


W 1996 roku amerykański fizyki matematyk Alan Sokal publikuje w renomowanym czasopiśmie naukowym „Social Text” artykuł pod tytułemTransgressing the boundaries: Towards a transformative hermeneutics of quantum gravity(Transgresja granic: ku transformatywnej hermeneutyce kwantowej grawitacji). Nawiązując do popularnego w tamtym czasie przekonania, że nie sposób stwierdzić jakichkolwiek prawd obiektywnych, przeprowadza „dowodzenie logiczne” dotyczące związków grawitacji kwantowej i teorii postmodernistycznych, takich jak dekonstruktywizm, feminizm czy …

Chcesz przeczytać do końca? Wykup dostęp online

Liczba artykułów dostępnych w całości bez logowania się w naszym serwisie: 0 z 0

Wykup dostęp online

Esej ukazał się w listopadowym numerze miesięcznika „Pismo. Magazyn opinii” (11/2020) pod tytułem Skarłowaciałe olbrzymy i olbrzymie karły.

FreshMail.pl