Przypisy

À propos debaty publicznej

O tym, że wciąż mamy w Polsce problem z debatą publiczną, przekonujemy się regularnie – ostatnio przy okazji nagonki, jaką część mediów i polityków przeprowadziła na instytucję kulturalno-edukacyjną Biennale Warszawa. Oburzenie wywołał cykl warsztatów i wykładów zatytułowanych Polska Szkoła Antykapitalizmu, a dokładniej fakt, że instytucja otrzymująca finansowanie od Rady Miasta przeznacza środki na seminaria sygnowane hasłami „zatrzymania systemu”, „antyfaszyzmu” i „strajku społecznego”.

Program Szkoły porównano do „szkolenia bolszewików” i anarchistów oraz promocji „skrajnego lewactwa”, więc koordynatorzy wydali oświadczenie, w którym podjęli próbę wytłumaczenia, że program instytucji, „stojącej na gruncie wartości takich jak równość, różnorodność, sprawiedliwość społeczna, ekologia, sprzeciw wobec przemocy i dyskryminacji”, „służy poszerzaniu debaty publicznej”. Problemem polega nie tylko na tym, że wykłady z zakresu socjologii, ekonomii czy taktyk miejskich wikła się w przepychanki polityczne, ale przede wszystkim to, jak kruche, ograniczone i instrumentalne pozostaje wciąż rozumienie debaty publicznej. I to wśród osób, które z racji sprawowanej funkcji powinny niezależności tej debaty szczególnie zaciekle bronić. Dlatego z lekką przekorą, za to pełnym przekonaniem, polecam ofertę wykładów, dyskusji i warsztatów Biennale Warszawa, w ramach których realizuje się samo sedno debaty – starcie poglądów oraz twórczy dialog. Wiele z nich znajdziecie w wersji podcastowej.

rysunki Ewelina Karpowiak

Kłótnie o kształt współczesnej debaty sprowadzają się zazwyczaj do dwóch polemicznych kwestii: zakresu wolności słowa oraz poprawności politycznej. W kontekście pierwszej z nich warto sięgnąć po studium profesora Timothego Gartona Asha, zatytułowane Wolne słowo. Dziesięć zasad dla połączonego świata. To monumentalna książka będącą zwieńczeniem wieloletnich badań w ramach projektu Free Speach Debate. Jej myśl przewodnia podsumowuje spór o ramy debaty w krótkim zdaniu: „W świecie coraz jaskrawszych różnic światopoglądowych musimy zgadzać się przynajmniej co do tego, na co się nie zgadzamy”. Ash nie ma przy tym najmniejszych wątpliwości, że swoboda wypowiedzi, wraz z całym zapleczem wpisanych w jej naturę etycznych pułapek, jest kluczowa dla dobrego funkcjonowania świata i wypracowania realnego, społecznego dialogu. W podobnym duchu, koncentrując się na tych, którzy z dialogu zostali wykluczeni, wypowiada się Agata Sikora, której książkę Wolność, równość, przemoc. Czego nie chcemy sobie powiedzieć polecam w kontekście spojrzenia na niełatwy temat poprawności politycznej. Autorka, demaskując mechanizmy przemocy strukturalnej oraz ślepoty na własny przywilej, przekonuje w niej, że debata publiczna nie będzie naprawdę otwarta i sprawiedliwa tak długo, jak nie wybrzmią w niej wszystkie głosy.

O kondycji debaty mówi najwięcej to, czego w niej nie słychać. Doskonałą próbę uzupełnienia tych braków stanowi intymny esej Emilie Pine O tym się nie mówi, w którym autorka narusza tabu narosłe wokół kobiecości oraz związanej z nią przemocy. W komplecie z Pine warto sięgnąć po bliską gatunkowo książkę Marii Reimann Nie przywitam się z państwem na ulicy. Szkic o doświadczaniu niepełnosprawności. Obie lektury, pokazując perspektywy do tej pory marginalizowane lub całkiem nieobecne w przestrzeni publicznej, poszerzają pole dyskusji i dywersyfikują obecne w niej spojrzenia.

Ucieleśnieniem tych założeń w przestrzeni medialnej jest za to projekt „Spięcie”, do którego śledzenia zachęcam absolutnie wszystkich. Ideą projektu jest stworzenie dialogu pomiędzy pięcioma redakcjami, reprezentującymi całkowicie różne środowiska i poglądy. Raz na kilka tygodni magazyny podejmują ten sam temat i publikują na swoich łamach wszystkie powstałe w ramach serii teksty. W ten sposób realizuje się debata oparta nie tylko na polemice i konfrontacji, ale też wysłuchaniu każdej strony. W połączeniu z przekonaniem, sformułowanym w tytule zbioru esejów Christophera Hitchensa – że dziś niemal wszystko Podlega dyskusji – oraz otwartością i społeczną odpowiedzialnością, rysuje się z tego jedyny konstruktywny wariant rozmowy. Takiej, w której każdy może nie tylko zabrać głos, ale i mieć pewność, że zostanie wysłuchany.

 


Podcastu À propos, który jest rozwiniętą wersją felietonu, możesz słuchać w kanale „Pismo do słuchania”. Publikujemy tu wybrane nagrania tekstów z miesięcznika, poezję, podcasty z cyklu Premiera PismaJak naprawić przyszłość?, prowadzony przez Barbarę Sowę, Wiersz na poniedziałek autorstwa Magdaleny Kicińskiej oraz Śledztwo Pisma.

Znajdziesz nas również w swoich ulubionych aplikacjach podcastowych:






Tekst ukazał się w lipcowym numerze miesięcznika „Pismo. Magazyn opinii” (07/2020) pod tytułem Przypisy o debacie publicznej.

FreshMail.pl